ARCHDIECEZJA WROCŁAWSKA
Kościół Garnizonowy p.w. św. Elżbiety

DeutschEnglishFrenchItalianCesky


KOŚCIOŁY WROCŁAWIA I ARCHIDIECEZJI
Kościół Garnizonowy p.w. św. Elżbiety


Dziekanat Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu

W styczniu 1991 r. Ojciec Św. Jan Paweł II dekretem Kongregacji d.s. Biskupów, przywrócił w Polsce, po przeszło pięćdziesięcioletniej przerwie, Ordynat Polowy Wojska Polskiego. Jego ordynariuszem mianował księdza biskupa Sławoja Leszka Głudzia (obecnie w stopniu generała dywizji). Poszczególne okręgi wojskowe i rodzaje sił zbrojnych stanowią zgodnie z dekretem dziekanaty. Na terenie Archidiecezji Wrocławskiej znajduje się siedziba Dziekanatu Śląskiego Okręgu Wojskowego. Mieści się ona we Wrocławiu przy ulicy Św. Elżbiety 1/4. Dziekanem Śl.OW jest ksiądz ppłk Józef Kubalewski, który pełni jednocześnie funkcję proboszcza parafi wojskowo-cywilnej kościoła garnizonowego p.w. Św. Elżbiety. Wikariuszami są:

  • ks. kpt. Edwin Czach
  • ks. mjr Jerzy Niedzielski - kapelan 3 KOP
Kapelanami pomocniczymi Garnizonu Wrocław są:
  • ks. mjr rez. dr Henryk Szareyko
  • ks. mjr rez. dr Jerzy Rasiak
We Wrocławiu znajdują się również kaplice i izby modlitwy wchodzące w skład Dziekanatu:
  1. Kaplica p.w. św. Brata Alberta w Szpitalu Wojskowym przy ul. Weigla 4
  2. Izby modlitwy w Wyższej Szkole Oficerskiej im. T. Kościuszki
    • przy ul. Czajkowskiego 109
    • przy ul. Obornickiej 108
    Kapelanem WSO jest ks. kpt. Edwin Czach.
  3. Izba modlitwy w Jednostce Wojskowej 1279 przy ul. Hallera 36. Kapelanem jest ks. mjr Jerzy Niedzielski
  4. Izba modlitwy w Bazie Lotniczej.Kapelanem jest ks. mjr rez. dr Jerzy Rasiak
Izba modlitwy w 10 Pułku Dowodzenia. Wrocław Leśnica.Kapelanem pomocniczym jest ks. por. Krzysztof Szuwart. Ponadto na terenie Archidiecezji Wrocławskiej znajdują się parafie wojskowe:
  • Parafia personalna p.w. Zmartwychwstania Pańskiego w Brzegu przy ul. Ofiar Katynia, której proboszczem jest ks. mjr Zbigniew Stefaniak - wicedziekan Śl.OW, oraz
  • Kapelania przy parafii p.w. Matki Bożej Miłosierdzia w Oleśnicy Śląskiej - kapelan ks. mjr Jan Suchecki.
Parafia cywilno-wojskowa Św. Elżbiety we Wrocławiu została erygowana 15.03.1998 r. Obejmuje 2,695 mieszkańców. Odpust: 17 listopada. Wieczysta Adoracja 31 maja.

Dzieje Kościoła Garnizonowego p.w. Św. Elżbiety we Wrocławiu


powiększenie ilustracji

Kościół Garnizonowy p.w. Św. Elżbiety jest jedną z najstarszych i największych świątyń Wrocławia. Budowę świątyni rozpoczęto na początku XIV w. Fundatorem kościoła był książę Bolesław III. Był on pierwotnie we władaniu krzyżowców z czerwoną gwiazdą (Braci Szpitalnych) prowadzących hospicjum Św. Elżbiety, a następnie został jednym z dwóch parafialnych (obok kościoła Św. Magdaleny) kościołów miejskich. Przydanie kościołowi jako patronki Św. Elżbiety (kanonizowanej w 1235 r.), córki króla węgierskiego Andrzeja II nastąpiło 19 listopada 1257 r. z okazji konsekracji świątyni przez biskupa Tomasza I, pochodzącego z rodu Rawiczów.

powiększenie ilustracji
Do 1387 r. świątynia miała za patronów Św. Wawrzyńca i Elżbietę. W następnych latach wezwaniem Św. Wawrzyńca uhonorowano budowaną wieżę kościoła, któremu poświęcono również ołtarz główny.

powiększenie ilustracji
W połowie XV w. wzniesiona została wieża, przylegająca niesymetrycznie do południowo-zachodniego narożnika kościoła. Wieża o kształcie iglicowym miała wówczas wysokość 130 m i jak pisali ówcześni kronikarze, była najwyższa i najpiękniejsza na Śląsku.

powiększenie ilustracji
W 1529 r. silna wichura spowodowała runięcie hełmu wieży na cmentarz przykościelny. Zdarzenie to upamiętniono renesansową płytą umieszczoną u podnóża wieży. W 1531 r. przystąpiono do jej odbudowy, ale już w renesansowym stylu. Prace zostały ukończone w 1535 r. i odtąd wieża w kształcie zachowanym do dzisiaj, stała się wzorem dla wielu budowanych kościołów.

powiększenie ilustracji
W okresie Reformacji kościół Św. Elżbiety został przejęty przez protestantów. Patronat nad świątynią objął 6 kwietnia 1525 r. pastor Ambroży Moiban, przyjaciel Lutra. W 1598 r. przełożono dach i pokryto go nową dachówką typu "mnich-mniszka", ułożoną we wzór zielono-czerwonej szachownicy (po pożarze w 1976 r. kościół pokryto tego typu dachówką). Podczas zdobywania Wrocławia przez wojska francuskie na przełomie lat 1806/1807 ostrzał artyleryjski uszkodził hełm wieży, dach kościoła i kaplicy oraz spowodował znaczne szkody w bibliotece. Naprawa zniszczeń trwała kilkanaście lat. W trakcie prac renowacyjnych w 1856 r. runęły południowe arkady wraz z częścią sklepień nawy południowej. Odbudowę zakończono konsekracją kościoła 19 listopada 1858 r.

powiększenie ilustracji
Na szczególną uwagę zasługują organy jakie znajdowały się w świątyni aż do tragicznego pożaru w 1976 r.Zostały one wykonane w latach 1750-1761. Budowniczymi tego instrumentu byli Michael Engler oraz jego syn Benjamin, a po śmierci Michaela dzieło dokończył Gottlieb Ziegler. W 1761 r. organy zostały poświęcone. W XIX w. były one kilkakrotnie przebudowywane. Ostatni remont miał miejsce w latach 1939-1941. Organy liczyły wówczas 91 głosów. W okresie zdobywania miasta przez Armię Czerwoną organy nie doznały większego uszczerbku. Po przejęciu kościoła w 1946 r. przez wojsko, organy zostały naprawione i przestrojone. Wykorzystywano je nie tylko do celów liturgicznych, ale także wykonywano na nich koncerty z okazji różnych imprez i uroczystości m.in. "Wratislavia Cantans", "Dni Organowych i Klawesynowych". Pożar jaki miał miejsce 9 czerwca 1976 r. rozpoczął się od organów, które całkowicie spłonęły. W 1946 r. świątynia została przejęta na potrzeby duchowe wojska i w ten sposób otrzymała status Kościoła Garnizonowego. 4 czerwca 1960 r. wskutek wyładowania atmosferycznego zapaliła się sygnaturka. Spaleniu uległa część wieży oraz zniszczona została część dachu. Po remoncie udostępniono taras widokowy wieży dla turystów i wycieczkowiczów.

powiększenie ilustracji
20 września 1975 r. wybuchł pożar, który objął górną część wieży kościoła. Całkowicie spalił się renesansowy hełm wieży. Zniszczone zostały kamienna balustrada tarasu i kamienne baldachimy. Wokół wieży spaliło się również rusztowanie. Ogień spalił częściowo drewnianą konstrukcję zawieszenia dzwonów, co spowodowało ich upadek. Jeden z trzech dzwonów pękł.

powiększenie ilustracji
W trakcie kontynuowania prac remontowych nastąpił drugi pożar o wiele tragiczniejszy w skutkach. 9 czerwca 1976 r. ogień objął cały kościół. Straty spowodowane pożarem były ogromne. Zniszczone zostały całkowicie organy główne, spalona została więźba dachowa nawy głównej, południowej i północno-zachodniej oraz szczyt zachodni. kościoła. Pod wpływem wody znacznemu zniszczeniu uległy ławki, krzesła, wystrój wnętrza, w tym ołtarze boczne i epitafia. Straty powstałe w wyniku pożaru oszacowano na 5 mln zł (wg cen z 1976 r.). Nie obejmowały one szkód wynikłych ze spalenia organów, stanowiących bezcenny zabytek kultury europejskiej.

powiększenie ilustracji
Śledztwa w sprawie pożarów zarówno wieży jak i kościoła zostały umorzone. Wojskowi inspektorzy obrony przeciwpożarowej badający pogorzelisko po drugim pożarze stwierdzili jednoznacznie, że było to podpalenie. W latach 1976-1980 nie było wiążących decyzji dotyczących odbudowy kościoła. W tym czasie oprócz prac zabezpieczających przeprowadzono m.in. badania archeologiczne oraz opracowano dokumentację techniczną. Odbudowa świątyni ruszyła dopiero w 1981 r. Wojsko przejęło rolę inwestora głównego, natomiast PP Pracownie Konserwacji Zabytków we Wrocawiu zostały wykonawcą prac budowlanych i konserwatorskich. Nadzór merytoryczny nad badaniami, dokumentacją i odbudową przekazano Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków. W latach dziewięćdziesiątych otrzymano dotacje Ministra Kultury i Sztuki , Urzędu Wojewódzkiego i Miejskiego. Po spełnieniu pewnych warunków Fundacja Współpracy Polsko Niemieckiej przekazała na odbudowę kościoła 3,22mln zł. Po przywróceniu Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego skierowano również znaczne środki z jego budżetu na remont kościoła. Wszystkie te starania doprowadziły do wykonania zaplanowanych robót i udostępnienia kościoła wiernym w maju 1997 r. Nakłady poniesione na remont świątyni w latach 1976-1997 wyniosły ponad 10 mln. zł.

powiększenie ilustracji
Podczas V Pielgrzymki do Ojczyzny, Ojciec Święty Jan Paweł II 31 maja 1997r. dokonał poświecenia kościoła garnizonowego p.w. św. Elżbiety. W ten sposób mocą obrzędu poświęcenia świątynia została wyłączona z użytkowania świeckiego i przeznaczona do Kultu Bożego. Wrocławski kościół garnizonowy jest jedyną świątynią wojskową, w której przebywał i którą osobiście poświęcił Ojciec Św. w ciągu swych pielgrzymek do ojczyzny. Poświęcenie oraz uroczysta, pierwsza Msza Święta w odbudowanej świątyni, zamyka bardzo ważny okres w jej historii. Od tej pory kościół stał się dla całej wierzącej wspólnoty wojskowej miejscem spotkań z Bogiem. Natomiast dla wszystkich odwiedzających miejscem przeżyć duchowych i estetycznych, miejscem wielu uroczystości wojskowo-patriotycznych i religijnych.

powiększenie ilustracji
W listopadzie 1996 r. powstało Stowarzyszenie Odbudowy Kościoła Garnizonowego "Wieża". Celem jego jest podejmowanie przedsięwzięć na rzecz dokończenia odbudowy kościoła, pozyskiwanie na ten cel środków finansowych, jak również promowanie historii świątyni i działalności duszpasterstwa wojskowego. Z inicjatywy członków Stowarzyszenia w 1997 r. udostępniono dla turystów po wielu latach przerwy taras widokowy znajdujący się na wieży kościoła. Skąd można oglądać piękną panoramę Wrocławia i okolic.

powiększenie ilustracji
15 marca 1998 r. Metropolita Wrocławski kard. H. Gulbinowicz w obecności Nuncjusza Apostolskiego abp. J. Kowalczyka i biskupa polowego WP gen. dyw. S.L. Głódzia dokonał uroczystego erygowania parafii cywilno-wojskowej. Tak więc przy parafii wojskowej powstała parafia terytorialna. Natomiast 31 maja 1998 r. w pierwszą rocznicę nawiedzenia i poświęcenia przez papieża kościoła garnizonowego odbyło się uroczyste odsłonięcie popiersia Ojca Świętego Jana Pawła II.

powiększenie ilustracji

16 grudnia 2001 żołnierze Śląskiego Okręgu Wojskowego przekazali nowy obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Wizerunek został umieszczony w ołtarzu głównym kościoła. Poświęcony przez Biskupa Polowego Wojska Polskiego gen. dyw. Sławoja Leszka Głódzia, natomiast akt przekazania podpisali gen. bryg. Jerzy Baranowski - dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego i ks. ppłk Józef Kubalewski - Dziekan Okręgu.

Obecny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej o wymiarach 185 cm szerokości i 275 cm wysokości wykonany został techniką olejną na płótnie przyklejonym na desce. Głównym wykonawcą wizerunku jest absolwent Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu ppor. mgr sztuk Andrzej Góźdź. Obraz powstał w Pracowni Metaloplastycznej Śląskiego Okręgu Wojskowego, którą kieruje ppłk mgr Adam Gajewski.

W kościele św. Elżbiety trwają dalsze prace remontowe. Restauruje się kaplice, zabytki ruchome i nieruchome, szczególnie epitafia zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz świątyni. Kończy się remont biblioteki znajdującej się w zachodniej części kościoła. W następnej kolejności przewiduje się budowę nowych organów, które zastąpią zniszczony pożarem instrument Englera. W planach remontowych jest także ogrzewanie kościoła oraz wykonanie ławek.

Z uwagi na olbrzymie koszty, prace związane z tym etapem na pewno potrwają wiele lat. Możliwości wojska są coraz mniejsze. Szuka się więc funduszy z innych źródeł, zarówno od władz miejskich, wojewódzkich, Ministerstwa Kultury i Sztuki, organizacji społecznych i samorządowych jak i ludzi dobrej woli.

Informacje różne

  1. Kancelaria Dekanatu Śląskiego Okręgu Wojskowego i parafii kościoła św. Elżbiety znajduje się przy ul. Św. Elżbiety 1/4, 50-111 WROCŁAW, tel.(071) 343-72-04, fax. (071) 343-16-38.
  2. Porządek nabożeństw w kościele św. Elżbiety :
    • niedziele i święta: o godz. 800, 1000, 1200 (suma), 1800,
    • dni powszednie: o godz. 700, 1800,
    • święta zniesione: o godz. 800, 1200, 1800,
    • raz na kwartał o godz. 1200 odprawiana jest Msza św. w intencji żołnierzy, emerytów i rencistów wojskowych oraz pracowników cywilnych wojska z udziałem kompanii honorowej i orkiestry wojskowej.
  3. Siedziba Stowarzyszenie Odbudowy Kościoła Garnizonowego WIEŻA znajduje się we Wrocławiu, przy ulicy Sztabowej 44, pok. 42, tel. (071) 365-47-56. Dyżury członków Zarządu odbywają się w poniedziałki i środy w godz. 1600 - 1800 w siedzibie Stowarzyszenia.
  4. Wpłaty na remont kościoła można kierować na konto: Stowarzyszenie Odbudowy Kościoła Garnizonowego WIEŻA Bank Zachodni WBK S.A. Filia IV O/Wrocław nr. 11201795-6406-132-300
  5. Wejście na taras widokowy wieży czynne codziennie po uprzednim zgłoszeniu w zakrystii.
  6. Ważniejsza literatura dotycząca kościoła św. Elżbiety:
    • "Z dziejów wielkomiejskiej fary. Kościół św. Elżbiety w świetle historii i zabytków sztuki". Pod red. Zlata, Wrocław 1996,
    • Stulin S. Studia historyczno-architektoniczne Kościoła Bożego Ciała i św. Elżbiety we Wrocławiu", Wrocław 1987,
    • Antkowiak Z. "Kościoły Wrocławia", Wrocław 1991,
    • Maciejewska B. "Elżbietańska fara", Wrocław 1997,
    • Bronz W. "Kościół garnizonowy pod wezwaniem św.Elżbiety we Wrocławiu. Wkład wojska w jego utrzymanie, modernizację i odbudowę w latach 1946-1998", Wrocław 1999.

DO GÓRY